Ostatnimi czasy zauważyłam na naszym rodzimym rynku wydawniczym nową tendencję w odniesieniu do literatury młodzieżowej tzw. Young Adult. Owszem, wciąż wydaje się powieści względnie nowe i budzące ogrom emocji wśród zagranicznych czytelników. Ale przeplata się je tytułami, których oryginalna premiera miała miejsce kilka lat wstecz i nawet jeśli dawniej cieszyły się popularnością, obecnie wspomina się o nich sporadycznie, jeśli w ogóle. Dotyczy to choćby wydanej przez Młody Book! „Zresetowanej”, „Alyssy i czarów” od Uroborosa czy właśnie „Chmur z keczupu” od Papierowego Księżyca.

Nikt inny nie wie co wydarzyło się tamtego dnia. „Zoe” wciąż może prowadzić względnie normalne życie nastolatki - chodzić na imprezy z najlepszą przyjaciółką, opiekować się młodszymi siostrami i zastanawiać się co wywołało wrogość pomiędzy jej matką a dziadkiem. A przynajmniej może być tak w teorii. „Zoe” trudno poradzić sobie z wyrzutami sumienia i potrzebuje kogoś komu mogłaby się zwierzyć. To dlatego zaczyna pisać listy do mężczyzny przebywającego w celu śmierci - aby opowiedzieć komuś co tak naprawdę wydarzyło się tamtego dnia i chociaż w ten sposób oczyścić swoje sumienie.

Historia „Zoe” zostaje w całości opowiedziana za pośrednictwem listów jakie nastolatka kieruje do więźnia oczekującego na wykonanie kary śmierci. A chociaż forma epistolarna nie zawsze sprawdza się w moim przypadku - przyznaje że czasami utrudnia mi ona emocjonalne zaangażowanie w lekturę - to właśnie ona pierwotnie zwróciła moją uwagę na „Chmury z keczupu”. Koncept fabularny - wspomniane zwierzenia nastolatki więźniowi; brzmiał może jak coś naciąganego i mało realnego, ale przy tym niesamowicie świeżego i oryginalnego w literaturze Young Adult.

„Chmury z keczupu” charakteryzuje pewna aura tajemniczości - Annabel Pitcher bardzo stopniowo ujawnia tajemnice związane ze „zbrodnią” „Zoe”. Buduje tym samym napięcie i mobilizuje czytelnika do nieprzerwanej lektury. Przy czym samo ujawnienie „wielkiej tajemnicy” nie jest może tak spektakularne w stosunku do wykreowanie atmosfery. Na szczęście nie jest to jednak jedyny wątek poruszony w powieści - gdzieś między wierszami pojawia się temat dziadka dziewczynki i konfliktu rodzinnego związanego z jego osobą; życia rodziny, w której jeden z członków jest osobą z niepełnosprawnością (najmłodsza siostra „Zoe” jest głucha) - w tym poczucia zaniedbania innych dzieci; a także konflikt pomiędzy rodzicami.

Wszystkie wspomniane tematy cechuje pewna subtelność - pewne kwestie nie zostają nazwane wprost, co dziwi mnie o tyle, że język jakim zostały napisane „Chmury z keczupu” sugeruje, że targetem Annabel Pitcher było raczej młodsze spektrum młodzieży. Niesamowicie młody, a momentami wręcz infantylny głos narratorki sprawiał, że czułam się jakbym czytała powieść middle grade a nie Young Adult co przeszkadzało mi o tyle, że nie tego się spodziewałam. Miałam też pewien problem z główną bohaterką - „Zoe”. Możliwe że Annabel Pitcher celowo kreowała ją na postać antypatyczną (tzw. unlikeable character), ale egoizm i zapatrzenie w siebie narratorki zaczął mnie już irytować.

Zakończyłam lekturę „Chmur z keczupu” z mieszanymi uczuciami. Annabel Pitcher miała ciekawy i oryginalny pomysł na powieść, ale pewne aspekty tej historii nie pozwalały mi w pełni czerpać przyjemności z lektury - bardzo młody, wręcz infantylny głos narratorki; postępowanie „Zoe”; a także spora rola jaką odgrywa w fabule trójkąt miłosny.  Jestem chyba w mniejszości - spore grono polskich czytelników nie szczędzi względem tej historii słów aprobaty i dlatego nie zniechęcam Was do lektury. Warto mieć jednak na uwadze fakt, że w oczach niektórych czytelników nie jest to historia pozbawiona wad.

Chmury z keczupu, Annabel Pitcher; tłum. Donata Olejnik; wydawnictwo Papierowy Księżyc; Słupsk 2018 ★★★½☆

Za możliwość lektury bardzo dziękuję wydawnictwu Papierowy Księżyc

Rzadko zdarza mi się zasiadać do lektury z negatywnym nastawieniem, nawet jeśli dana pozycja zbiera raczej mało optymistyczne recenzje, bo lubię dawać książkom sprawiedliwą szansę i nie sugerować się tym co piszą inni. „Wszystkie jasne miejsca” stanowiły od tej zasady niechlubny wyjątek - i nawet niej chodziło mi tyle o liczne głosy rozczarowania, ale o niepokojące zjawisko, w którym czytelnicy obniżali swoje oceny z pięciu do dwóch gwiazdek, a niekiedy nawet jednej. I przyznam już na wstępie: nie do końca wiem co myśleć o tej powieści. 

Theodore Finch nieustannie myśli nad sposobami w jakie mógłby pozbawić się życia, inspirując się popełnionymi na przestrzeni lat samobójstwami a równocześnie szuka powodów by pozostać na świecie. Violet marzy o tym by zakończyć szkołę i stara się poradzić sobie ze śmiercią starszej siostry. Oboje spotykają się na szczycie szkolnej wieży, ale żadne z nich tego dnia nie skacze. Ta nieco osobliwa para  zostaje zmuszona do wspólnej pracy nad projektem - razem mają odkryć i udokumentować “cuda stanu Indiana”. A zadanie to znacząco wpływa na całe ich życie. 

Jennifer Niven posługuje się pięknym, plastycznym językiem, a w jej powieści kryje się ogromny potencjał i przez mniej więcej połowę byłam absolutnie zachwycona tym co czytam. Nawet jeśli postać Fincha nieco irytuje, stanowi bardzo realistyczny portret nastolatka, którego coraz bardziej pochłania depresja i który tak bardzo obawia się przyczepienia etykiety, że trudno dostrzec kim jest naprawdę. Jennifer Niven udaje się uchwycić poczucie wyobcowania i niezrozumienie społeczeństwa w kwestii chorób psychicznych, a niektóre spostrzeżenia wręcz uderzają czytelnika swoją trafnością (jak ten o tym, że nikt nie przynosi kwiatów osobie po próbie samobójczej). I nawet ten nieco schematyczny motyw szkolnego projektu ma w sobie dużo uroku, bo sam pomysł zwiedzania swojej okolicy wydaje się cudowny w swej prostocie. 

Nie mogę jednak zignorować tego co w powieści Jennifer Niven mi przeszkadzało - postaram się niczego nie spoilować! - i nie chodzi nawet o podobieństwo do TFIOS, bo jakoś nie kłuło mnie to w oczy. Ogromnie żałuję, że autorka wplotła do powieści wątek romantyczny - między Finchem a Violet nie czuć bliskości i zdecydowanie lepiej wypadają w roli przyjaciół. Powieść młodzieżowa nie równa się romansowi, a w tym przypadku odwraca on niepotrzebnie uwagę od znacznie ważniejszych kwestii. Nie przeszkadzałoby mi to może aż tak bardzo gdyby nie pozostałe mankamenty - choćby dziwna, raczej niezbyt popularna wśród nastolatków tendencja do wymieniania się cytatami z Virginii Wolf. 

Trudno też nie zauważyć tendencji Jennifer Niven do marginalizacji roli dorosłych w fabule. Nie mogę podać Wam konkretnych przykładów, bo niestety zaspoilowałabym Wam ważny fragment, ale ewidentnie dorośli bohaterowie zamienili się rolami z nastolatkami (czasami prowadząc do wręcz absurdalnych sytuacji) - i nie chodzi tu tylko o jedną postać, ale nawet tak ważną sylwetkę jak szkolny psycholog. Jennifer Niven manipuluje emocjami czytelników, ale samo zakończenie - w którym autorka czyni z choroby psychicznej kluczowy punkt dla wątku romantycznego - przekracza już jakąś granicę. 

„Wszystkie jasne miejsca” pozostawiły mnie w niewygodnym stanie zawieszenia, kiedy sama do końca nie wiem co myślę o danej pozycji. Historia Fincha i Violet miała ogromny potencjał, a równocześnie jest to opowieść mocno problematyczna. Szkoda, bo sam początek sugerował mądrą i wartościową opowieść dla młodzieży a na końcu pojawia się pewien niesmak. Nie odradzam Wam lektury, bo nadal można z niej wynieść coś ważnego, a niektórzy pewnie będą pewnie wręcz zachwyceni. Ale mogło być dużo lepiej. 

„Wszystkie jasne miejsca” Jennifer Niven; wydawnictwo Bukowy Las; Wrocław 2015 ★★★

Wielokrotnie zetknęłam się z sytuacją, w której zagraniczny booktube zachwycał się jakimś tytułem a kiedy w końcu został on wydany w Polsce, zbierał raczej negatywne opinie. Tak było chociażby w przypadku Rainbow Rowell (a już w szczególności w przypadku „Eleonory&Parka”), powieści duetu Amie Kaufmann i Meagan Spooner „W ramionach gwiazd” czy inspirowanej słowiańskimi wierzeniami „Wybranej” Naomi Novik. Wszystko wskazywało na to, że debiut Nicoli Yoon powtórzy ów schemat i dlatego, pomimo początkowej ekscytacji, wstrzymałam się chwilę z lekturą by odseparować się od wszystkich opinii i dać „Ponad wszystko” szansę. 

Madeline cierpi na nieuleczalną i nieprzewidywalną chorobę układu odpornościowego nazywaną zespołem SCID a znaną szerszemu gronu jako choroba chłopca z bańki. Dosłownie wszystko może wywołać u niej reakcje alergologiczną i w konsekwencji doprowadzić do jej śmierci. Maddy nie opuszcza murów swojego domu - wysterylizowanego i starannie ku temu przygotowanego - pobiera naukę przez internet a jedynymi osobami z jakimi utrzymuje bezpośredni kontakt jest opiekująca się nią pielęgniarka i jej matka-lekarka. Maddy wydaje się względnie pogodzona ze swoim życiem do czasu gdy do sąsiedztwa wprowadza się nowa rodzina. I Olly, chłopak, który dziwnym trafem niesamowicie przyciąga dziewczynę. 

Przyznaję, że podejrzewam co mogło spowodować rozczarowanie czytelników lekturą „Ponad wszystko” i myślę że dużą rolę odegrały właśnie zbyt wysoko postawione oczekiwania. Trochę przekornie - i tak uważam debiut Nicoli Yoon za jedną z ciekawszych powieści Young Adult - ciekawszych i bardziej wartościowych. „Ponad wszystko” jest lekką, momentami niemal przesłodzoną historią o miłości, ale równocześnie ma do zaoferowania trochę więcej niż tylko opowieść o pierwszym uczuciu. Nicola Yoon porusza nie tylko niebanalną tematykę - bo wątpię by większość czytelników słyszała o zespole SCID - ale także przedstawia ów historię w dosyć nieoczywisty sposób. 

„Ponad wszystko” oprócz narracji poprowadzonej z perspektywy Maddy, składa się także z innych rozmaitych i niejednokrotnie zabawnych skrawków - rysunków, definicji stworzonych przez samą bohaterkę czy choćby rozmów z komunikatorów internetowych (czatów czy też maili). Owszem, Nicola Yoon zastosowała w swojej historii motyw “nowego chłopca z sąsiedztwa” i “insta love”, a sama Maddy wydaje się nieco niedojrzała jak na swoje osiemnaście lat, ale pomysł na fabułę i pewne oderwanie bohaterki od świata zewnętrznego sprawiają, że stają się one w jakimś stopniu uzasadnione. 

Perspektywa Madeline, i ogólnie jej kreacja jako bohaterki, jest w pewnym sensie niesamowicie odświeżająca. Owszem, odrobinę naiwna, ale przede wszystkim niewinna jak u dziecka. Pewne kwestie, jak choćby przemoc w rodzinie czy nietolerancja czyiś preferencji seksualnych, zostają wspomniane jakby mimochodem - wplecione między wierszami i łatwe do przeoczenia a przez to w dziwny sposób jeszcze bardziej rzucające się w oczy. Trochę szkoda, że autorka zdecydowała się na takie a nie inne zakończenie. Tylko ono zaburzyło nieco moje pozytywne wrażenie z lektury i wydało się drogą na skróty (i nie chodzi mi o twist fabularny, ale o to w jaki sposób autorka go pociągnęła). 

„Ponad wszystko” to ciepła opowieść o pierwszej miłości i tego jak zmienia ona nasze spojrzenie na świat. Powieść, którą czyta się niesamowicie szybko - ze względu na jej “lekkość”, ale i oryginalną formę - ale która również oferuje czytelnikom coś jeszcze. Po kuble zimnej wody jakim były dla mnie negatywne recenzje, zasiadłam do lektury ze znacznie mniej wygórowanymi oczekiwaniami i myślę, że dzięki temu odebrałam tą historię jeszcze lepiej. Ja ze swojej strony zdecydowanie polecam Wam „Ponad wszystko” i liczę na to, że wydawnictwo zdecyduje się wydać także kolejną powieść autorki. 

„Ponad wszystko” Nicola Yoon; wydawnictwo Dolnośląskie; Wrocław 2016 ★★★★

Gdyby nie zagraniczny booktube, prawodopodobnie nie zainteresowalabym się debiutancką powieścią Becky Albertalli. Żyłam w przekonaniu, że literatura z wyraźnie nakreślonym wątkiem LGBTQ+ nie jest czymś co może mi przypaść do gustu - o co obwiniam teraz bardzo przeciętną młodzieżówkę o uczuciu między dwoma nastolatkami i co, oczywiście!, nie miało wiele wspólnego z prawdą. Zetknęłam się z kilkoma zawiedzionymi opiniami wśród polskich czytelników, ale na szczęście sama się z nimi nie identyfikuje!

Szesnastoleni Simon Spier ukrywa seoją orientacje seksualną - nie chodzi mu nawet o to, że wstydzi się tego kim jest po prostu a) nie chce robić z tego "wielkiej sprawy" i b) wie, że jego korespondencyjny chłopak, którego imienia nie zna, ale który ukrywa się pod pseudonimem Blue, nie jest jeszcze na to gotowy. Tymczasem wielki "coming out" może nastąpić niedługo - przez nieuwagę Simona, Martin - klasowy błazen - przeczytał jego maile. Simon staje się ofiarą szantażu - albo pomoże Martinowi zbliżyć się do jednej z przyjaciółek chłopaka albo sekret jego i Blue ujrzy świtało dzienne. A to tylko jeden z problemów z jakimi musi się mierzyć. 

Nie byłam do końca pewna czego mogę oczekiwać po powieści Becky Albertalli, ale "Simon oraz inny homo sapiens" pozytywnie mnie zaskoczył. Debiutankca autorka zdecydowanie najwięcej uwagi poświęca orientacji seksualnej Simona, ale niekoniecznie w kontekście relacji z Blue. Becky Albertalli swoją powieścią motywuje do refleksji - spostrzeżenia Simona odnośnie tego, że to niesprawiedliwe że osoby homoseksualne jako jedyne muszą tłumaczyć się ze swojej orientacji; czy też tego, że to iż jest gejem nie czyni go w mgnieniu oka całkiem inną osobą wydają się niezwykle trafne i rozpoczynają lawinę kolejnych pytań, które możemy odnieść do życia codziennego. 

Wgłębiając się w lekturę trudno pozbyć się wrażenia, że Becky Albertalli rozumie zasady jakimi rządzi się świat nastolatków. I nie chodzi już tylko i wyłącznie o wątek homoseksualny, ale o inne zgadnięcia - potrzebę akceptacji wsród młodzieży, skłonność do podejmowania błędnych, impulsywnych decyzji i poczucie osamotnienia czy nawet odrzucenia pomimo posiadania grupki przyjaciół. Co więcej, Becky Albertalli urozmaica fabułę pewną dozą tajemniczości za sprawą wątku Blue. Owszem, podrzuca nam pewne podpowiedzi, ale w gruncie rzeczy niemal do końca czeka z ujawnieniem jego prawdziwej tożsamości. 

"Simon oraz inni homo sapiens" jest przy tym powieścią, która trafi raczej tylko do pewnej grupy wiekowej. Poczynając od wszelakiego rodzaju nawiązań kulturalnych - filmowych, muzycznych i innych jak gru komputerowe czy programy rozrywkowe; przez specyficzne poczucie humoru bohaterów; a na języku kończąc. Becky Albertalli pisze z myślą o młodzieży i to po prostu widać. Rownocześnie jednak trudno traktować to jako zarzut w jej kierunku. Zwłaszcza, że jak od każdej reguły, tak i od tej mogą być wyjątki, co zaobserwowałam już za granicą.  

"Simon oraz inni homo sapiens" to niezwykle dobrze rokujący debiut. Becky Albertalli stworzyła ciepłą, zabawną powieść, która w trafny sposób ukazuje rozterki nastolatków. Podziwiam autorkę za to jak ujęła temat homoseksualizmu, ale także to jak naturalnie wplotła w zycie bohaterów różnorodność - etniczną, kulturową, rasową czy też religijną. Nawet jeśli nie mam naście lat i czasami nie rozumiałam poczucia humoru Simona - bawiłam się doskonale. Mam nadzieję, że to nie ostatnie słowo Becky Albertalli i że doczekamy się kiedyś jej kolejnej powieści także w Polsce. 

"Simon oraz inni homo sapiens" Becky Alberatalli; wydawnictwo Papierowy Księżyc; Słupsk 2016 ★★★★