Chociaż od pewnego czasu nie publikuję już na blogu zestawienia z najciekawszymi premierami miesiąca, nie wyzbyłam się nawyku przeszukiwania portali książkowych czy też księgarń internetowych pod kątem  intrygujących tytułów, z którymi chciałabym się zapoznać. A „Wyspa”  autorstwa Sigríður Hagalín Björnsdóttir od razu zwróciła moją uwagę. I nie zniechęciły mnie nawet ostrożne jeśli chodzi o optymizm opinie pierwszych recenzentów. Teraz, już po skończonej lekturze, muszę przyznać, że rozumiem mieszane uczucia względem debiutu islandzkiej autorki, co zmienia jednak tego, że jest to tytuł, którym warto się zainteresować. 

Początek katastrofy jest niepozorny - Islandia traci kontakt z resztą świata. Nie działa internet ani połączenia komórkowe z zagranicznymi numerami; samoloty nie lądują, a statki nie wracają do portów. Coś co traktowane jest jako chwilowa awaria lub atak hakerów, staje się stanem permanentnym - nową rzeczywistością dla osób przebywających na wyspie. Hjalti, dojrzały dziennikarz, przez wzgląd na swoje znajomości, trafia w samo centrum rządowych działań. Maria, rdzenna Hiszpanka i była partnerka Hjaltiego, znajduje się w dużo trudniejszej sytuacji. Oboje zostają zmuszeni do podejmowania niemożliwych decyzji i zupełnego przewartościowania dotychczasowego życia.

Za sukcesem „Wyspy” stoi przede wszystkim niesamowity koncept. Odseparowanie Islandii od reszty świata jest nie tylko doskonałym pretekstem do podjęcia wielu istotnych i aktualnych tematów o naturze społeczno-politycznym, ale też przerażająco prawdopodobną wizją, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę tempo akcji. Sigríður Hagalín Björnsdóttir nie przedstawia na siłę szybkich i drastycznych zmian wizji rzeczywistości; a z drugiej strony różnica pomiędzy obrazem świata na początku i końcu książki jest na tyle znacząca by nie pozostać niezauważoną i by w pewnym sensie wzmocnić emocje czytelnika.

Autorka skupia się przede wszystkim na przedstawieniu sytuacji z dwóch perspektyw - Hjaltiego i Marii, co jest o tyle słusznym wyborem, że odmienność statusu bohaterów pozwala Sigríður Hagalín Björnsdóttir na szerokie spektrum poruszanej problematyki. Czytamy o roli mediów, działaniach rzątu, buntach społeczeństwa, rosnącej agresji i sytuacji turystów i imigrantów, którzy pod pewnymi względami stają się metaforą dla tematu uchodźców. Przewijają się sceny drastyczne, brutalne, a momemntami niesmaczne i zdecydowanie  nie jest to lektura, którą nazwałabym przyjemną. Zwłaszcza, że islandzka autorka stara się bardzo uwiarygodnić swoją opowieść m.in. zamieszczając fragmenty stylizowane na gazetę.

Jest jednak pewna sztuczność w stylu autorki; coś co sprawiło, że jako czytelnik czułam się emocjonalnie odseparowana od opowiadanej historii. Zresztą, pewna fragmentaryczność scen z życia bohaterów również nie ułatwia uczuciowego zaangażowania w lekturę. A chociaż wiem, że nie jest to coś co przeszkadza każdemu czytelnikowi, dla mnie stanowi spory mankament. Nie do końca podoba mi się też finał „Wyspy". Rozumiem zamysł autorki - to że nie zawsze możliwe jest uzyskanie odpowiedzi na nurtujące nas pytania - ale pozostawienie tylu otwartych kwestii, zwłaszcza to co stało się z resztą świata, było dla mnie rozczarowujące. 

Powieść islandzkiej autorki zdecydowanie ma swoje mocne punkty, zwłaszcza jeśli chodzi o aktualność poruszanych tematów, ale nie jest to historia wolna od wad. Nieco żałuję niewykorzystanego w pełni potencjału. Mimo to jestem ciekawa czym jeszcze zaskoczy nas Sigríður Hagalín Björnsdóttir, a Was zachęcam zarówno do lektury „Wyspy”, jak i chwili refleksji nad zagadnieniami, o których pisze autorka. 

Za możliwość lektury bardzo dziękuję wydawnictwu Literackiemu

„Wyspa” Sigríður Hagalín Björnsdóttir; tłum. Jacek Godek; wydawnictwo Literackie; Kraków 2018 ★★★½☆

Ostatnimi czasy mam jakieś dziwne “szczęście” do sięgania po powieści, które reklamowane są jako thrillery a w rzeczywistości nie mają zbyt wiele wspólnego z gatunkiem. Zaczęło się od „Najszczęśliwszej dziewczynie na świecie”  a teraz podobna sytuacja powtórzyła się przy okazji lektury „Pandory”. Co prawda nasz polski wydawca, na całe szczęście!, nie poszedł tropem tego zagranicznego i nie wymyślił kolejnej wariacji a dziewczyną w tytule (ang. tytuł to „The girl with all the gifts”), ale okładkę zdobi całkiem wyraźne hasło - „Najbardziej zaskakujący thriller tego roku”. 

Melanie ma dziesięć lat, a jej życie wypełnienie jest codzienną rutyną. Każdego dnia do jej celi wpadają uzbrojeni żołnierze i przywiązują ją do wózka a następnie zabierają ją do sali lekcyjnej. Melanie nie może porozumiewać się z innymi dziećmi poza tamtym pomieszczeniem a i wówczas ich kontakt jest wyjątkowo utrudniony. Najlepsze są dni, w których zajęcia prowadzi ukochana nauczycielka dziewczynki - panna Justineau. Melanie lubi spędzać czas wyobrażając sobie samą siebie jako odważną i niezwykłą osobę niczym mityczna Pandora, która jest w stanie obronić przed niebezpieczeństwem ukochaną nauczycielkę. 

„Pandora” zdecydowanie zalicza się do jednej z najbardziej unikalnych historii jakie miałam okazję poznać i myślę, że nieprędko sięgnę po podobną opowieść. M. R. Carey wrzuca nas w sam środek dziwnego, niepokojącego świata, o którym wiemy niewiele ponad fakt, że prawdopodobnie został dotknięty epidemią. Kolejne informacje uzyskujemy powoli i tak naprawdę dopiero pod koniec historii zyskujemy pełen obraz. Tajemniczość owej rzeczywistości i to, że przez dłuższy okres nie wiemy nawet kto stanowi czarny charakter tworzy tak naprawdę klimat całej powieści. Najprościej byłoby powiedzieć, że „Pandora” to powieść postapokaliptyczna. Tyle że i na tle tego gatunku powieść M. R. Carey’a wyraźnie się wyróżnia. 

„Pandora” ma w sobie coś niemal filozoficznego. Od początku czytelnik podejrzewa, że Melanie jest kimś więcej niż zwykłą dziesięciolatką, ale nawet mimo to M. R. Carey tworzy tak przekonujący portret inteligentnej, empatycznej dziewczynki, że nie sposób nie zapałać do niej sympatią. Bohaterowie  „Pandory” nie są czarno-biali - nawet jeśli nam się tak początkowo wydaje - a M. R. Carey odwalą kawał dobrej roboty pozwalając nam poznać motywy każdego z nich. W którymś momencie „Pandora” przestaje być wizją postapokaliptycznego świata a staje się pretekstem do tego by zadać sobie kluczowe pytania - czym jest człowieczeństwo i co czyni z nas samych ludźmi?

Nie ukrywam jednak, że miejscami „Pandora”, przynajmniej dla mnie, okazała się lekturą trudną. M. R. Carey tworzy opowieść przepełnioną brutalnymi, graficznymi obrazami; momentami przekraczając granice dobrego smaku i czyniąc ją po prostu “niewygodną” dla czytelnika. W niektórych perspektywach stykamy się też z surowym, naukowym językiem. Owszem, w pewnym sensie uwiarygadnia to ów historie, ale równocześnie w jakimś stopniu meczy nie obeznanego w temacie czytelnika. 

„Pandora” to wyjątkowa historia. Historia, która w pewien sposób kwestionuje tradycyjny podział na to co jest złem koniecznym a co już okrucieństwem; która wywołuje morze emocji - w tym sporo smutku i przygnębienia; i która zmusza do refleksji czym tak naprawdę jest człowieczeństwo. Lektura „Pandory” rozdarła mnie na pół - z jednej strony jestem pod ogromnym wrażeniem tego co stworzył M. R. Carey, z drugiej trudno mi zapomnieć o tym ile razy miałam ochotę odłożyć ów powieść na bok i już do niej nie wracać. A jeśli niestraszne Wam graficzne opisy, warto przeżyć to na własnej skórze. 

„Pandora” M. R. Carey; wydawnictwo Otwarte; Kraków 2016 ★★★½

Od czasu do czasu przeglądam zagraniczny booktube w nadziei, że znajdę jakąś pozycję, która a) nie jest zbyt popularna czy zachwalana i b) nie wpisuje się w nurt powieści Young Adult ani New Adult. W taki sposób natrafiłam choćby na uwielbiany przeze mnie "Fioletowy hibiskus" czy "Skazaną" (którą co prawda zakupiłam, ale jakoś nadal nie zabrałam się do lektury), i tak też zdecydowałam się na lekturę "Wieku cudów". Trochę zdziwił mnie fakt, że ów tytuł już dwukrotnie został wydany w Polsce a do tej pory jakoś nie zetknęłam się z opiniami na jego temat, ale to tylko zmotywowało mnie do lektury - liczyłam na to, że wynajdę dla Was coś niesamowitego. Ale nie do końca tak było.

Początkowo zmiany są bardzo subtelne, prawie niezauważalne, ale wkrótce nie da się już ich ignorować. Następuje spowolnienie, dzień i noc stają się coraz dłuższe i postrzeganie doby w tych samych kategoriach wydaje się całkowicie bezcelowe. Część społeczeństwa postępuje zgodnie z zaleceniami rządu, pozostali porzucają dotychczasowe życie i formułują się w specyficzne grupy. Początkowo "spowolnienie" wydaje się oddziaływać tylko na zwierzęta, zwłaszcza ptaki, ale wkrótce i ludzie odczuwają jego negatywne działanie. A gdzieś w tle owych przemian  rozgrywa się normalne życie takie jak to Julii - odrobinę samotnej, skrywającej sekret nastolatki, która po raz pierwszy w życiu się zakochuje.

"Wiek cudów" jest kolejną historią, która wydaje się przekłamana jeśli patrzymy na nią z perspektywy okładkowego opisu. Przed lekturą zapoznałam się z blurbem wznowionej w 2016 edycji i spodziewałam się jakiejś wielkiej, romantycznej opowieści, rozgrywającej się w obliczu końca świata. Tymczasem debiut Karen Thomspon Walker  opowiada zupełnie inną historię. Chociaż bez wątpienia mamy do czynienia z powieścią post-apokaliptyczną, fabuła nie obfituje w wartką akcje czy też nagłe zwroty. Wręcz przeciwnie - jej tempo jest niespieszne a zwolennicy akcji mogą wręcz odczuwać chwilowe znużenie.

Karen Thompson Walekr ma zupełnie inną koncepcję zbliżającej się apokalipsy.  Objawiającej się bardzo subtelnymi zmianami, które na pierwszy rzut oka wydają się niemal błahe i niezwykle powolnej, a przy tym przerażającej tym, że wydaje się ona nieunikniona. I nawet jeśli momentami chciałam żeby wydarzyło się coś więcej i wyczekiwałam jakiegoś punktu kulminacyjnego, murze przyznać, że owa wizja świata wyjątkowo we mnie trafiła. Może dlatego, ze wydawała się tak bliska temu co znamy i przez to wydawała się o wiele bardziej prawdopodobna.

Pomijając ową post-apokaliptyczną wizję, debiut Karen Thompson Walker to jednak przede wszystkim napisana pięknym językiem opowieść o dojrzewaniu. Ze względu na specyficzne tempo nie zaryzykowałabym stwierdzeniem, że jest to powieść, która trafi do młodzieży. Trzeba jednak oddać autorce, że z problematyką dojrzewania radzi sobie lepiej niż niejeden pisarz Young Adult. Karen Thompson Walker udaje się oddać poczucie osamotnienia i niezrozumienia Julii a także jej silną potrzebę by znaleźć kogoś w kim miałaby oparcie - czy to przyjaciela, czy wreszcie miłość.

"Wiek cudów" bez wątpienia nie jest złym debiutem. Karen Thomspon walker tworzy jednak powieść, której trudno znaleźć adekwatnego odbiorcę - czy to z powodu powolnego, niespiesznego tempa czy problematyki bliskiej nastolatkom. Osobiście odnalazłam w tej subtelnej, melancholijnej powieści coś ujmującego a z drugiej strony oczekiwałam od niej czegoś zupełnie innego i być może nie byłam w nastroju na tego typu historię. Jeśli zdecydujecie się na lekturę, miejcie na uwadze, że opis bardzo przekłamuje rzeczywistość.

"Wiek cudów" Karen Thomspon Walker; wydawnictwo Znak; Kraków 2012 ★★★½

Zaskakujące jest to jak wiele dobrego nasłuchałam się na temat owej pozycji, pozostając absolutnie nieświadoma faktu o czym tak naprawdę opowiada i jak wysokie miałam względem niej oczekiwania, nie doprecyzując tak naprawdę wcale na co liczę. "Stacja Jedenaście" od bardzo dawna figurowała na mojej niekończącej się liście powieści, których polskiej premiery oczekuję i kiedy wydawnictwo Papierowy Księżyc podało konkretną datę, zaczęłam zacierać ręce z niecierpliwości. I chociaż nawet teraz, po skończonej lekturze, nie jestem w stanie wam powiedzieć czy właśnie tego się spodziewałam, mogę z pewnością przyznać, że "Stacja Jedenaście" zasługuje na to by o niej mówiono - i to w samych superlatywach.

Kiedy rozpoczyna się spektakl "Króla Leara", nikt nie spodziewa się tego co wkrótce nastąpi. W trakcie przedstawienia znany aktor - Arthur Leander upada na scenę i, mimo szybkiej reakcji jednego z widzów - Jeevana byłego paparazzi, który obecnie szkoli się na ratownika medycznego, już z niej nie wstaje. Umiera na zawał. Widownia, młodziutka aktorka Kirsten i Jeevan rozchodzą się - każdy w swoją stronę. Tej samej nocy do miasta dociera epidemia gruzińskiej grypy. Piętnaście lat pózniej świat nadal odczuwa konsekwencje straszliwego wirusa. Zdziesiątkowani przez chorobę ludzie starają się odnaleźć w nowej rzeczywistości. Technologia odeszła w zapomnienie, granice przestały istnieć i wszędzie szerzy się chaos. A niewielka trupa teatralna podróżuje między "miastami" wystawiając szekspirowskie dramaty.

Starałam się wam w jakimś stopniu przybliżyć fabułę "Stacji Jedenaście", ale tak naprawdę jest to bardzo trudne. Powieść Emily St. John Mandel nie posiada jednej wyraźniej osi fabularnej ani nawet konkretnej liczby głównych bohaterów. Autorka przeplata ze sobą wydarzenia sprzed, w trakcie i po epidemii, ukazując je z rożnych perspektyw i nie troszcząc się nawet o zachowanie odpowiedniej chronologi. Co dziwniejsze jednak, o ile tylko czytelnik uważnie śledzi kolejne elementy układanki w końcowym punkcie jest w stanie ułożyć z nich spójną, logiczną całość.

"Stacja Jedenaście" nie jest typową powieścią postapokaliptyczną , w której czytelnik zachwyca się szybko płynącą akcją i nagłymi zwrotami. Nie skupia się rownież na szczegółowym przedstawieniu świata po epidemii - choc pewne jego obrazy o tak poznajemy śledząc wędrówkę trupy teatralnej. Walory twórczości Emily St. John Mandel tkwią w czymś innym. Autorka kładzie bacik na zmiany jakie zaszły w wewnątrz ludzi na skutek przeżytych doświadczeń. Pisze o próbie racjonalnego wytłumaczenia epidemii, o konieczności przesunięcia granicy akceptowalnych zachowań i wreszcie o potrzebie odnalezienia nowego celu.

Świat, który kreuje Emily St. John Mandel  przeraża - nawet jeśli nie zostaje przedstawiony w najdrobniejszych szczegółach i pewne kwestie pozostają ukryte w formie milczącego stwierdzenia faktu (gdzieś między wierszami). I chociaż niewątpliwie Emily St. John Mandel czerpie z powieści postapokaliptycznych i dystopijnych, jest to pozycja która równie dobrze może podbić serca wielbicieli literatury pięknej - czy to ze względu na to niespieszne tempo, czy niezaprzeczalne walory moralne, czy wreszcie piękny, plastyczny język jakim posługuje się autorka.

"Stacja Jedenaście" to powieść, która nie zachwyci każdego czytelnika, co zresztą potwierdzają pewne rozczarowane głosy wsród polskich i zagranicznych czytelników. Równocześnie jednak jest to tego rodzaju pozycja, która posiada spory potencjał by zatrzasnąć czyimś czytelniczym światem i po prostu zachwycać. Jeśli przekonuje was pięknie spisana historia o wizji ludzkości po wybuchu epidemii, koniecznie dajcie powieści Emily St. John Mandel szansę. Ja jestem nią absolutnie zauroczona i nie miałabym nic przeciwko gdyby trwała jeszcze dłużej.

"Stacja Jedenaście", Emily St. John Mandel; wydawnictwo Papierowy Księżyc; Słupsk 2015  ★★★★★